Grafiksel gösterimin yazı ile veri listelemekten daha etkin olduğu yadsınamaz bir gerçek. Borsayla uzaktan-yakından ilgilenenlerin de bileceği gibi, borsa verilerinden oluşturulan grafikler gidişatın ne yönde olduğunu, kağıdı almanın karlı mı zararlı mı olduğunu bir çırpıda gösterir. Aynı şekilde işyeri ortamında Excel’de oluşturulan grafikler sayfalar dolusu rakamdan daha akılda kalıcı ve çarpıcı.

Web programcılarının büyük bir bölümü artık veritabanı programcılığı konusunda da bilgi sahibi. Verinin girilmesi, güncellenmesi, silinmesi web sitelerinin ve intranetlerin standart işlemleri arasında. Fakat bunların sunumunda sorunlar yaşanıyor. Bu konuyu isterseniz bir örnek üstünde açalım. Siteye gelen ziyaretçilerin kaydını veritabanında tutulduğunu farz edelim. Ay bazında aldığımız rapor Ocak-200, Şubat-230, Mart-180... şeklinde bir sunumla karşımıza gelirse hangi aylarda site ziyaretçilerinin arttığı, hangi ayda kaç kişi geldiği, bunların genel ortalamaya oranları gibi aslında istediğimiz bilgiler hakkında bakar-bakmaz fikir vermesi oldukça güç. Fakat bunlar basit bir grafikle gösterilmiş olsalardı, raporu anlamak ve sonuçlar çıkartmak çok daha kolay olacaktı! Bunu basit bir bar grafiği ile göstermek bir web programcısı için oldukça kolay bir uygulama olacaktır.

Veri yığınlarından yorum yapacak şekilde grafikler ziyaretçi sayısı gibi tek parametreye sahip olacak kadar basit olmuyor. Borsa verilerini düşündüğümüzde veya kişi-satış rakamlarını düşündüğümüzde işler daha da karmaşıklaşır ve gereksinim duyulan grafik şekilleri de değişir.

Geçen ay yaptığımız uygulamada sitenin doluluk oranını göstermiştik. Bunun için tam boyda bir .gif dosyasını hücrenin arka planı olarak döşemiş, genişliğini blank.gif ile belirlemiştik.

Bir diğer yöntem ise, hücreleri uygun genişlikte açmak ve yine bir piksellik renkli .gif dosyalarını hücre boyutunda açmaktır.

Hangi yöntem size daha uygunsa veritabanından veya dosyadan çekeceğiniz verilerle ASP yardımıyla bu tabloları oluşturmak oldukça kolay olacaktır. İstediğiniz gibi de bu grafikleri özelleştirmek kolay. İsterseniz yatay isterseniz de dikey olarak grafikleri yapabilir, grafik başlığı renklerin ne anlama geldiğini anlatan tabloyla profesyonel görünüşlü bar grafikler yapabilirsiniz.

Peki, çözüm yok mu? Var tabii. Ailemizin yazılım firması Microsoft, web uygulamalarımızda dinamik grafikler oluşturmamız için bizlere Office Web Components’i (OWC) sunuyor. OWC ile Excel’de grafik oluşturur gibi (hatta Excel sayfalarında da veri çekebiliriz) grafikler oluşturmamıza yardımcı oluyor. Allahtan barındırma şirketleri bu seçeneği göz ardı etmiyorlar da sunucuya Office paketini yada en azından OWC’yi yüklüyorlar.

Microsoft’un ücretsiz olarak sunduğu bu kullanışlı COM bileşenler seti sayesinde çörek (pie) tadında grafikler oluşturmak mümkün oluyor. Grafiğin dışında, Excel bileşeni, pivot tablo bileşeni gibi başka işlemler için de kullanılabiliyor. OWC ile yapılabilecek bir sürü işlem var. Fakat bu ay sadece OWC ile grafik oluşturmaya odaklanacağız.

Web uygulamaları diğer GUI uygulamalardan farklı olarak grafiklerin dosya olarak bulunmasını istemekte. GUI uygulamalarında ise ister dosya olarak istersek de bellekte olan bir grafiği ekranda görüntüleyebiliriz. Bu yüzden işin temelinde içinde grafiğimizi barındıran bir gif dosyası oluşturmak var. Oluşturduğumuz dosyayı yer kaplamaması için hem sunucudan silebilir veya sadece belli bir adda dosya kullanarak devamlı olarak üzerine yazılmasını sağlayabiliriz. Oluşturduğumuz grafiklere gif, png veya jpg dosya formatlarından istediğimizi verebiliriz. Bu tarz grafikler için benim tercihim gif. Zaten Microsoft’ta varsayılan olarak da gif dosya formatını tanımlamış.

OWC ile yapabileceğimiz 60’ın üzerinde grafik türü var. Bazı grafiklerin gösterimden dolayı kendilerine has ayrıca özellikleri de bulunuyor.

Grafik oluşturmak için ilk önce ChartSpace (grafik alanı) oluşturmanız gerekiyor. Bu grafik alanı bir veya daha fazla grafiği barındıracak olan alan tanımlaması. Grafik alanını grafikleri çizeceğimiz bir tuval yüzeyi gibi de düşünebiliriz. Bu tuvale tek bir grafik oluşturmak ve kullanıcıya göstermek genel yaklaşım. Fakat istenirse bu yüzeyde birden fazla da grafik gösterilebilir. Grafikleri tek tek oluşturmak ve bunları tek bir sayfada alt alta göstermek daha mantıklı bir iş olacaktır. Yine de tercih sizin!

Microsoft Office 2000 ve XP’den farklı olarak Office 2003’de tanımlama daha değişik yapılıyor. Sunucunuzda veya bilgisayarınızdaki Office versiyonuna göre tanımlama yapmanız gerekiyor. Kullanımları arasında fazla farklılık olmasa da nesneyi oluşturma (tanımlama) sırasında küçük bir fark var.

set GRAFİK_NESNESİ = CreateObject("OWC.Chart") 'Office 2000 ve XP için
set GRAFİK_NESNESİ = CreateObject("OWC11.Chartspace") 'Office 2003 için

Görünümü istediğiniz gibi özelleştirebilmeniz için oluşturduğunuz grafik nesnesine ait çok fazla sayıda özellik ve metot bulunmakta. Grafiğin arkaplan rengi, ızgara gösterimi, boyutu gibi bir çok özelleştirilebilir parametre. Bir kere grafiğinizi ayarladıktan sonra, istediğiniz sayıda veri kümesini grafiğe yönlendirebilirsiniz.

Veri kümeleri dizi veya string tipinde olabilir. Dizilerin anlaşılması ve uygulaması daha kolay olduğu için stringlere göre daha çok tercih edilir. String tipinde bir veri ile uğraşmak istiyorsanız (veya elinizdeki veri bu tipteyse) veriler arasında virgül veya tab gibi ayırıcı bir özellik bulunmalı. Ben hiç biriyle uğraşmak istemiyorum veriler bulunması gereken yerde: “veritabanında” diyorsanız ne ala. Veritabanından veri çekmeye geçmeden önce basit bir dizi örneği üzerinde ilk grafiğimizi oluşturulalım.

• 1. Adım Tanımlama

Grafiğimizi üzerine yerleştireceğimiz bir grafik nesnesi (oGrafik) tanımlamamız gerekiyor. Bu grafik nesnesinin üzerinde istediğimiz sayıda grafik tanımlayabileceğimizden bahsetmiştim. Biz sadece bir tane grafik oluşturacağımız için bir adet grafik değişkeni (Grafik) tanımlıyoruz. Grafik nesnesine ait sabit değerlerini almak için bir de sabitler nesnesi (oSabitler) nesnesi tanımlamamız gerekir. Son olarak da sıra koleksiyonuna ait değişkenleri (SC, SCA) tanımlıyoruz. Bu değişkenler sayesinde grafiğimizi özelleştirme şansına sahip olacağız. Sadece bu tanımlama adımından da anlaşılacağı gibi nesneye dayalı programcılık (OOP) yapacağız.

Grafikleri oluşturmak için birkaç yöntem var. Bunlarda ilk akla geleni (ve çok karşılaşılanı) tablolar yardımıyla yapılan grafiklerdir. Bir diğer olası yöntem ise, 3. parti yazılım satın alarak kısıtlı grafik imkanlarından yararlanmak. Buradaki en büyük sorun ise uzak sunucuya 3. parti yazılımın (bileşenin) yüklenmesi. Bunlar dışında Adobe’nin Scalable Vector Graphics (SVG) ve MacroMedia’nın Flash teknolojileri de dinamik grafikler oluşturabileceğiniz ortamlar.

OWC ise Microsoft tarafından sunulan ücretsiz geniş bir bileşen kütüphanesi. Farklı işlemler için de kolaylıkla kullanılabilen OWC profesyonel görünümlü çekici grafikler oluşturmak için biçilmiş kaftan. Üzerinde biraz çalışarak Excel’de çıkarttığınız grafikleri rahatlıkla web ortamına da aktarabilirsiniz.